Mala Zarar Verme Suçu (TCK m.151-152) Nedir? Cezası ve Şartları
Mala Zarar Verme Suçu Nedir?
Mala zarar verme suçu, bir kişinin başkasının mülkiyetinde bulunan taşınır veya taşınmaz malı kısmen veya tamamen yıkması, tahrip etmesi, yok etmesi, bozması, kullanılamaz hâle getirmesi veya kirletmesi hâlinde oluşan bir suçtur. Türk Ceza Kanunu'nun 151. maddesinde "Malvarlığına Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir.
Yargıtay içtihatlarına göre bu suç, seçimlik hareketli bir suçtur; yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme veya kirletme fiillerinden herhangi birinin gerçekleşmesi suçun oluşumu için yeterlidir. Yıkma yalnızca taşınmazlar için söz konusu olup taşınmazın önceki kullanış biçimine uygun olarak bir daha kullanılamaz duruma getirilmesini ifade eder; yok etme, suça konu şeyin maddi varlığını ortadan kaldırmayı; bozma, şeyin amacına uygun kullanılma olanağını ortadan kaldırmayı; kirletme ise başkasının binasının duvarına yazı yazmak, resim yapmak, afiş veya ilan yapıştırmak gibi davranışları ifade eder.
Mala zarar verme, aile içi anlaşmazlıklarda, komşuluk ilişkilerinde, eski sevgili/eş arasındaki husumetlerde ve araç üzerinde işlenen kasıtlı zarar verme fiillerinde uygulamada en sık karşılaşılan malvarlığı suçlarından biridir. Alanya ve Antalya bölgesinde özellikle araç çizme/boyama, komşuluk anlaşmazlıklarında bahçe duvarı veya çit tahribatı ve tarım arazilerindeki ürün/ağaç zararı olayları bu suç kapsamında sıkça değerlendirilmektedir.
Mala Zarar Verme Suçunun Hukuki Dayanağı
Suçun yasal dayanağı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 151 ve 152. maddeleridir:
> Madde 151- (1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
> Madde 152- (1) Mala zarar verme suçunun; kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine/yararına ayrılmış eşya hakkında, afetlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis hakkında, Devlet ormanı hariç her türlü dikili ağaç/fidan/bağ çubuğu hakkında, sulama veya içme suyu tesisleri hakkında, grev/lokavt hâllerinde işveren veya işçi (sendika/konfederasyon dâhil) mülkiyetindeki eşya hakkında, siyasi partiler veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları mülkiyetindeki eşya hakkında ya da görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına işlenmesi hâlinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
> (2) Mala zarar verme suçunun; yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, toprak kayması/çığ/sel/taşkına neden olarak ya da radyasyona maruz bırakarak veya nükleer, biyolojik ya da kimyasal silah kullanarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
> (3) Mala zarar verme suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
Mala Zarar Verme Suçunun Şartları
Suçun Konusu: Taşınır, Taşınmaz Mal veya Sahipli Hayvan
Suçun konusu, başkasının mülkiyetinde bulunan taşınır veya taşınmaz maldır. Yargıtay içtihatlarına göre sahipli hayvanlar da bu suçun konusunu oluşturabilir; bir hayvanın haksız yere öldürülmesi, yaralanması veya işe yaramaz hâle getirilmesi mala zarar verme suçu kapsamında değerlendirilir.
Seçimlik Hareketlerden Birinin Gerçekleşmesi
Suç, yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme veya kirletme fiillerinden herhangi biri ile işlenebilir. Bu hareketlerden birinin gerçekleşmesi, diğerlerinin de gerçekleşmiş olmasını gerektirmez.
Malın Başkasına Ait Olması
Zarar verilen malın failin kendisine değil, başkasına ait olması gerekir. Kişinin kendi malına zarar vermesi bu suçu oluşturmaz; ancak müşterek mülkiyete konu bir malda diğer paydaşların hakları söz konusu olabilir.
Genel Kast
Suçun manevi unsuru genel kasttır; failin bir yarar sağlamak amacıyla hareket etmesi şart değildir. Failin, malın başkasına ait olduğunu bilerek ve zarar verme sonucunu isteyerek hareket etmesi yeterlidir.
Zararın Önemli ve Kolayca Giderilemez Nitelikte Olması
Yargıtay'a göre suçun oluşması için eşyaya önemli ve hemen giderilemeyecek bir zarar verilmesi, malın işe yaramaz hâle getirilmesi, değerinin düşürülmesi veya (hayvan söz konusuysa) öldürülmesi gerekir. Çok önemsiz, geçici veya kolayca giderilebilir zararlar bu suçu oluşturmayabilir.
Önemli Kavramlar
Araç Üzerinde İşlenen Mala Zarar Verme
Uygulamada en sık görülen örneklerden biri, bir aracın kaportasının sert bir cisimle çizilmesi, üzerine boya, asit veya aşındırıcı madde dökülmesi ya da lastiklerinin kesilmesidir. Yargıtay, bu tür eylemleri "bozma" (aracın amacına uygun kullanımının engellenmesi) veya "kirletme" kapsamında mala zarar verme suçu olarak nitelendirmektedir. Aynı araca farklı tarihlerde birden fazla kez zarar verilmesi, zincirleme suç (TCK m.43) hükümlerine göre değerlendirilebilir.
Sahipli Hayvanın Öldürülmesi veya Yaralanması
Yargıtay içtihatlarına göre, başkasına ait bir hayvanın tekmelenerek, ateşli silahla vurularak veya başka bir hayvanla dövüştürülerek öldürülmesi ya da yaralanması, mala zarar verme suçu kapsamında değerlendirilir. Failin, hayvanın kendi mülküne (örneğin ekili tarlasına veya meyve bahçesine) zarar verdiğini ileri sürmesi, somut olayda bu iddianın ispatlanamaması hâlinde savunma olarak kabul edilmeyebilir.
Nitelikli Hâller (m.152/1)
Kamu kurumlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş eşya, afetlere karşı koruma amaçlı tesisler, dikili ağaç/fidan/bağ çubuğu, sulama veya içme suyu tesisleri, grev/lokavt sırasında işveren veya işçi mülkiyetindeki eşya, siyasi parti veya meslek kuruluşu mülkiyetindeki eşya ya da görevinden ötürü öç alma amacıyla bir kamu görevlisine yönelik olarak işlenen mala zarar verme, temel hâle göre daha ağır cezalandırılır.
Yakma, Patlayıcı Madde veya Doğal Afet Yaratma Yoluyla İşlenmesi (m.152/2)
Malın yakılarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanılarak, toprak kayması/çığ/sel/taşkın gibi bir afet yaratılarak ya da radyasyon veya nükleer-biyolojik-kimyasal silah kullanılarak tahrip edilmesi, cezayı bir katına kadar artıran ayrı bir ağırlaştırıcı sebeptir.
Kamu Hizmetinin Aksamasına Neden Olma (m.152/3)
Mala zarar verme fiilinin haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksamasına neden olması hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre belirlenecek ceza ayrıca yarısından iki katına kadar artırılır.
Hırsızlık veya Yağma ile Birlikte İşlenmesi
Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla mala zarar verme suçu işlenmişse, TCK m.142/4 uyarınca bu suçtan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için ayrıca şikâyet aranmaz; mala zarar verme suçu, hırsızlıkla birlikte resen kovuşturulur.
Mala Zarar Verme Suçunun Sonuçları
- Temel şekil (m.151, şikâyete bağlı): 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası
- Nitelikli hâller (m.152/1): 1 yıldan 4 yıla kadar hapis
- Yakma, patlayıcı, afet yaratma, radyasyon/NBC (m.152/2): Ceza bir katına kadar artırılır
- Kamu hizmetinin aksaması (m.152/3): Ceza yarısından iki katına kadar artırılır
Hükmedilecek cezanın süresine göre TCK m.51 uyarınca erteleme veya adli para cezasına çevirme değerlendirilebilir. Basit hâlde (m.151) mahkeme, tarafların uzlaşmasını da göz önünde bulundurabilir.
Mala Zarar Verme Suçu Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?
Uygulamada sıkça karşılaşılan örnekler şunlardır: husumetli olunan bir kişiye ait aracın çizilmesi, boyanması veya lastiklerinin kesilmesi; eski sevgili veya eşin evine, aracına veya eşyalarına zarar verilmesi; komşuluk anlaşmazlıklarında bahçe duvarı, çit veya ortak kullanım alanlarının tahrip edilmesi; tarım arazilerinde ekili ürüne, ağaca veya sulama tesisine zarar verilmesi; başkasına ait bir hayvanın öldürülmesi veya yaralanması; bina duvarlarına izinsiz yazı yazılması, boyanması (grafiti); kamu binası veya araçlarına verilen zararlar; hırsızlık amacıyla kapı veya kilit kırılması.
Alanya ve Antalya bölgesinde özellikle araç çizme/boyama olayları, komşuluk anlaşmazlıklarından kaynaklanan tahribat ve tarım arazilerindeki hayvan/ağaç zararı iddiaları sıkça mala zarar verme suçu kapsamında değerlendirilmektedir.
Başvuru, Şikâyet ve Dava Süreci
Mala zarar vermenin temel şekli (m.151) açıkça şikâyete bağlıdır; mağdurun şikâyeti olmaksızın soruşturma başlatılamaz. Buna karşılık, m.152'de düzenlenen nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar veya re'sen öğrenme üzerine soruşturma başlatabilir.
Temel mala zarar verme suçu (m.151), CMK m.253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaktadır; bu nedenle soruşturma aşamasında dosya uzlaştırmacıya sevk edilebilir. Nitelikli hâllerde ise ceza miktarı ve korunan kamusal yarar nedeniyle uzlaştırma kural olarak uygulanmaz.
Mağdur, suçun işlendiği veya failin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk birimlerine başvurarak şikâyette veya ihbarda bulunabilir. Soruşturma aşamasında olay yeri tespit tutanağı, hasar bilirkişi raporu, güvenlik kamerası görüntüleri ve tanık beyanları toplanır.
Süreler ve Zamanaşımı
Şikâyet Süresi
Temel mala zarar verme suçunda (m.151) TCK m.73 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde kullanılmalıdır. Nitelikli hâllerde ise şikâyet şartı aranmadığından bu süre uygulanmaz.
Dava Zamanaşımı
TCK m.66 uyarınca; temel şekilde (üst sınır 3 yıl) ve m.152/1 kapsamındaki nitelikli hâlde (üst sınır 4 yıl) dava zamanaşımı süresi 8 yıldır (m.66/1-e). Yakma, patlayıcı madde kullanma veya afet yaratma gibi m.152/2 kapsamındaki ağırlaştırılmış hâllerde (ceza bir katına kadar artırıldığından üst sınır 8 yıla kadar çıkabilir) ve m.152/3'teki kamu hizmetinin aksaması hâlinde dava zamanaşımı süresi 15 yıla çıkabilir (m.66/1-d).
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mala zarar verme suçunda öngörülen ceza üst sınırı (en ağır hâlde dahi) 10 yılı aşmadığından, davaya bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise CMK m.12 uyarınca suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Deliller ve Belgeler
Mala zarar verme suçunun ispatında öne çıkan başlıca deliller şunlardır: olay yeri tespit tutanağı; hasarın niteliğini ve değerini gösteren bilirkişi/ekspertiz raporu; güvenlik kamerası görüntüleri; tanık beyanları; hayvana yönelik zararlarda veteriner raporu; fotoğraf ve video kayıtları; failin ikrarı veya ihbar tutanağı. Zararın "önemli ve kolayca giderilemez" nitelikte olduğunun somut biçimde ortaya konması, suçun oluşup oluşmadığının tespiti açısından önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada en sık karşılaşılan hata, çok küçük veya kolayca giderilebilir zararların da otomatik olarak bu suçu oluşturacağının düşünülmesidir; oysa Yargıtay'a göre zararın önemli ve hemen giderilemeyecek nitelikte olması aranır. Bir diğer hata, temel mala zarar verme suçunun (m.151) şikâyete bağlı olduğunun ve 6 aylık sürenin gözden kaçırılmasıdır. Ayrıca hayvana yönelik zarar iddialarında, failin "kendi malını korumak amacıyla hareket ettiği" savunmasının her durumda kabul edileceğinin düşünülmesi de yanlıştır; bu savunmanın somut delillerle desteklenmesi gerekir, aksi hâlde mahkumiyet kararı verilebilir.
Avukat Desteğinin Önemi
Mala zarar verme davalarında, zararın niteliğinin ve önemli olup olmadığının, suçun temel mi yoksa nitelikli mi sayılacağının ve zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağının doğru tespiti, davanın sonucuna etkili olan unsurlardır. Mağdur tarafında bir ceza avukatı, şikâyet dilekçesinin süresinde ve doğru hukuki nitelendirmeyle hazırlanmasını, hasar tespitine ilişkin bilirkişi incelemesinin talep edilmesini ve uzlaştırma sürecinin etkin yürütülmesini sağlar. Fail tarafında ise savunmanın doğru kurulması, zararın önemsiz olduğunun veya kastın bulunmadığının ortaya konması bakımından hukuki destek önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Eski sevgilimin aracını çizdim, ne kadar ceza alabilirim?
Bu fiil, TCK m.151 kapsamında temel mala zarar verme suçunu oluşturur ve 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezasını gerektirir. Şikâyete bağlı olduğundan, mağdurun 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir.
Komşumun köpeği bahçemi tahrip etti, köpeği vurdum, suç işlemiş olur muyum?
Evet, olabilir. Yargıtay'a göre sahipli hayvanlar da mala zarar verme suçunun konusunu oluşturur. Kendi malınızı koruma amacıyla hareket ettiğinizi ileri sürseniz dahi, bu iddianın somut delillerle (örneğin olay yerinin ve zararın gerçekten iddia edildiği gibi olduğunun) desteklenmesi gerekir; aksi hâlde mahkûmiyet kararı verilebilir.
Mala zarar verme suçu şikâyete bağlı mıdır?
Temel şekli (m.151) evet, şikâyete bağlıdır. Ancak kamu kurumuna ait eşya, dikili ağaç, sulama tesisi gibi nitelikli hâller (m.152) şikâyete bağlı değildir ve re'sen kovuşturulur.
Bu suçta uzlaştırma uygulanır mı?
Temel mala zarar verme suçu (m.151), CMK m.253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlar arasındadır. Nitelikli hâllerde ise uzlaştırma kural olarak uygulanmaz.
Duvara yazı yazmak veya afiş yapıştırmak mala zarar verme sayılır mı?
Evet. Yargıtay'a göre "kirletme" fiili, başkasının binasının duvarına yazı yazmak, resim yapmak, afiş veya ilan yapıştırmak şeklinde gerçekleşebilir ve bu da mala zarar verme suçu kapsamındadır.
Hırsızlık yaparken kapıyı kırdım, ayrıca mala zarar vermeden mi yargılanırım?
Evet. TCK m.142/4 uyarınca, hırsızlık amacıyla işlenen mala zarar verme suçunun soruşturulması için ayrıca şikâyet aranmaz; bu suç hırsızlıkla birlikte resen kovuşturulur.
Zarar çok küçükse yine de suç oluşur mu?
Yargıtay'a göre suçun oluşması için eşyaya önemli ve hemen giderilemeyecek bir zarar verilmesi gerekir. Çok önemsiz veya kolayca giderilebilir zararlarda suçun oluşup oluşmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Konuyla İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2013/16161 K.2014/4871 (17.03.2014)
Daire, mala zarar verme suçunun seçimlik hareketli bir suç olduğunu; yıkma, yok etme, bozma ve kirletme kavramlarını tanımlamıştır. Somut olayda sanığın, husumetli olduğu katılana ait aracın üzerine eritici/aşındırıcı boya dökmesi ve daha sonra farklı bir tarihte aracın kapısını çizip lastiklerini keserek patlatması eylemlerinin, zincirleme biçimde mala zarar verme suçunu oluşturduğuna hükmedilmiştir. Karar için bkz.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2012/5994 K.2012/39463 (19.06.2012)
Daire, mala zarar verme suçunun konusunun başkasının mülkiyetindeki taşınır/taşınmaz mal ile sahipli hayvanı da kapsadığını; suçun manevi unsurunun genel kast olduğunu, failin yarar sağlama amacıyla hareket etmesinin şart olmadığını; suçun oluşması için eşyaya önemli ve hemen giderilemeyecek zarar verilmesi veya sahipli hayvanın işe yaramaz hâle getirilmesi, değerinin düşürülmesi ya da öldürülmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar için bkz.
Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E.2015/13621 K.2015/2253 (04.06.2015)
Daire, sanığın katılana ait köpeğin karnına tekme atarak yaralanmasına ve ölümüne neden olduğu olayda, bu eylemin mala zarar verme suçunu oluşturduğuna hükmetmiştir. Karar için bkz.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2013/17666 K.2013/19360 (09.12.2013)
Daire, sanığın hayvanlarını otlatırken katılana ait büyükbaş hayvanı av tüfeğiyle vurarak öldürdüğü olayda, sanığın "hayvanlarını korumak amacıyla ateş ettiği" yönündeki savunmasının değerlendirilmesi gerektiğini; tarafların olay yerinde anlaşma girişiminde bulunmuş olmasının da dosya kapsamında dikkate alınacağını belirtmiştir. Karar için bkz.
Sonuç
Mala zarar verme suçu, mülkiyet hakkını koruyan, günlük hayatta sık karşılaşılan bir malvarlığı suçudur. Zararın önemli ve kolayca giderilemez nitelikte olup olmadığının, suçun temel mi nitelikli mi sayılacağının ve sahipli hayvanlara yönelik fiillerin de bu suç kapsamında değerlendirileceğinin doğru tespiti, davanın sonucuna etkili olan unsurlardır. Şikâyete tabi ve uzlaştırma kapsamında olması nedeniyle sürecin başından itibaren doğru yönetilmesi önemlidir. Hem mağdur hem de fail konumundaki kişilerin haklarını korumak için alanında deneyimli bir ceza avukatından destek almaları tavsiye edilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaya özgü hukuki değerlendirme için bir avukata danışılması önerilir.